OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Yoga, hoezo mediteren ? — Yoga en mindfulness 6

Mediteren ?

In mijn opleiding tot yogadocent oefenden we concentratiemeditatie. Meditatie is volgens de yogafilosofie een belangrijk onderdeel om zeg maar één te worden met het allerhoogste. Dit natuurlijk hand in hand met de leefregels, de zogenaamde yama’s en niyama’s. Yogahoudingen zijn erop gericht om lang in meditatie te kunnen zitten (asana betekent gezeten). Helaas kon ik met deze vorm van meditatie niet uit de voeten.

Asana’s

in plaats daarvan beoefende ik vooral de fysieke houdingen inclusief de ademhaling- en reinigingsoefeningen. Dit bracht telkens een golf van energie en ontspanning, maar innerlijke rust vond ik slechts tijdelijk. Onnozel als ik toen was hoopte ik met meer oefenen innerlijke rust te vinden. Helaas werkte het averechts. Ik raakte geblesseerd en het spoor bijster.

Inzicht

Via de mindfulness maakte ik kennis met een andere vorm van mediteren, de zogenaamde inzichtmeditatie. Dat lag mij veel beter. Hoewel enige concentratie nodig is, laat het veel ruimte toe voor alles wat er is. Voor mij betekende deze inzichtmeditatie dat ik mij bewust werd van mijn gedachten en mijn emoties en ook meer van mijn lichamelijke sensaties en dat ik daar vrede in vond. Belangrijke sleutels in deze inzichtmeditatie zijn:

  • Er hoeft niets veranderd te worden
  • welkom heten wat er is, ook al is het niet prettig
  • aandacht voor en onderzoek van geest, gemoed en lichaam
  • gedachten en emoties hoeven niet weg, maar hoeven mij niet te bepalen
  • het ontwikkelen van panoramisch overzicht

Deze principes pas ik toe in mijn lessen, zowel in de meditatie als in de houdingen.

De praktijk

Hoe sta jijzelf tegenover meditatie? Speelt meditatie een rol in jouw lessen? Laat het weten, stuur een email.

Deze blog is onderdeel van een reeks artikelen, voorlopers op de workshop van 10 februari 2019: Mindfulness en Yoga, gegeven door Dorle Lommatzsch Mindfulness-trainer en Gregoor van Zummeren docent Mindful Yoga, zie hiervoor mijn website. Nieuwsgierig geworden? Meld je aan via het contactformulier.

 

In mijn yogalessen is veel aandacht voor mindful bewegen. Ik verzorg individuele coaching op basis van Yoga en Mindfulness. Locaties: Regio Tilburg. Zie voor meer info: www.yoga-en-mind.nl

blogfoto-5

Yoga & zelfrespect — Yoga en mindfulness 5

Waarom yoga ?

Ik was 30 toen ik wekelijks yoga ging volgen. Mijn conditie was slecht en ik piekerde veel. Via een vriendin kwam ik bij een yogaleraar terecht. Hij nam de tijd om naar mij te luisteren en ik was geboeid door zijn esoterische inzichten. Ik genoot van de aandacht en kreeg zicht op de oorzaak van mijn problemen. Maar ik was ook sceptisch en kritisch. Echter elke kritiek of overtuiging werd door hem weerlegd met compassie en juiste kennis. Deze yogaleraar was als een vader voor mij.

Verdrongen pijn

Met mijn eigen vader sprak ik niet over gevoelens. De combinatie van echte aandacht en relevante kennis ervoer ik dan ook als een warm bad. Ik voelde mij gedragen door onze speciale band en volgde jaren lessen en trainingen bij hem. Ik werd fitter dan ooit tevoren. Gaandeweg helaas liep onze relatie stuk. Ik stond weer alleen, miste zijn steun en voelde mij erg onzeker. Ik besloot een yogaopleiding te gaan volgen en kwam bij deze nieuwe leraar opnieuw mijn onzekerheid tegen. Onbewust verdrong ik echter mijn gevoelens en liep ernstige blessures op. Ik beklaagde mij. Waarom moest mij dit overkomen?

Zelfrespect

Het tij keerde toen ik kennis maakte met mindfulness. Met name in de opleiding Mindful Coaching. Hier ontmoette ik de weldaad van aandacht en respect voor elke beleving, positief of negatief, prettig of onprettig. Ik leerde dat:

  • gepieker voortkomt uit teleurstelling
  • ons systeem pijnlijke ervaringen verdringt
  • dat mijn best doen een manier is om alsnog liefde te krijgen
  • dat mijn blessures en negatieve gedachten dus respect verdienen
  • dat het vruchtbaar en mogelijk is om met anderen over gevoelens te praten

Wat is de motivatie ?

Wat spreekt jou aan in mijn verhaal? Kom jij in jezelf negativisme tegen en hoe ga je ermee om ? Wat is jouw motivatie om les te geven? Met welke motivatie oefenen jouw leerlingen? Hoe attendeer jij leerlingen op hun motivatie/intentie? Laat het weten, stuur een email.

Deze blog is onderdeel van een reeks blogs, voorlopers op de workshop Mindfulness & Yoga van 10 februari 2019. Ik verzorg deze samen met Dorle Lommatzsch, zeer begiftigd en insiprerend Mindfulnesstrainer. Nieuwsgierig geworden ? Meld je aan via het contactformulier.

 

In mijn yogalessen is veel aandacht voor mindful bewegen. Ik verzorg individuele coaching op basis van Mindfulness. Locaties: Regio Tilburg. Zie voor meer info: www.yoga-en-mind.nl
blogfoto-4

Yoga van slag — Yoga en Mindfulness 4

Geraakt worden

Het gebeurt wel eens tijdens mijn yogalessen, maar evengoed net ervoor of erna, dat iets mij raakt. Ik merk op dat ik van slag raak. Mijn zelfvertrouwen is verdwenen en ik schiet in mijn hoofd. Een voorbeeld: via de telefoon meldde een vrouw zich aan samen met haar partner voor een proefles; op het moment dat zij de zaal binnenstapten raakte ik van slag; iets aan deze mensen raakte mij diep. Op dat moment kon ik dankzij mijn routine de les draaien, maar liever doe ik het vanuit heelheid en in verbinding. Ik heb mij vervolgens, tijdens de evaluatie na de les, tegenover deze mensen zo onhandig gedragen dat zij zijn afgehaakt. Dat maakte het voor mij nog erger.

Respect

Vroeger zou ik vluchtgedrag hebben vertoond of het langzaam hebben laten slijten. Ik weet dat ik vanuit mijn jeugd gewend ben om problemen zelf op te lossen, lees weg te stoppen of uit de weg te gaan. Een en ander ging gepaard met fikse zelfkritiek en rotgevoelens van schaamte of schuld. Tegenwoordig begrijp ik dat dat wat in mij geraakt wordt mijn aandacht verdient en deze aandacht niet voor niets vraagt. Kan ik respect hebben voor mijn rotgevoelens?

Zelfzorg

Hoe ligt dit voor jou, kun jij jouw rotgevoelens respecteren ? Toen mij dit voor de eerste keer werd gevraagd stond ik met mijn mond vol tanden. Let wel, respecteren betekent niet dat we ons erdoor hoeven laten leiden. In de opleiding Mindful Coaching leerde ik dat mijn gevoelens dit respect verdíenen. Ze hangen immers samen met teleurstellende ervaringen uit mijn jeugd die ik nooit verwerkt had en nog steeds onveranderd bij me droeg. Tegenwoordig:

  • neem ik de tijd en ga ervoor zitten
  • besteed ik aandacht aan mezelf
  • verken ik wat er speelt – mentaal, emotioneel en fysiek
  • bevraag ik mijzelf met compassie en interesse – als een vader zijn zoon
  • neem ik de tijd om bij de fysieke sensaties van het rotgevoel te blijven
  • ervaar ik hoe de situatie verandert en er rust ontstaat

Wat doe jij als je in een bepaalde situatie van slag raakt ? Wat vind je van jezelf op zo’n moment ? Wat heb je op zo’n moment nodig ?

Deze blog is onderdeel van een reeks blogs, voorlopers op de workshop Mindfulness & Yoga van 10 februari 2019. Ik verzorg deze samen met Dorle Lommatzsch, zeer begiftigd en insiprerend Mindfulnesstrainer. Nieuwsgierig geworden ? Meld je aan via het contactformulier.

 

In mijn yogalessen is veel aandacht voor mindful bewegen. Ik verzorg individuele coaching op basis van Mindfulness. Locaties: Regio Tilburg. Zie voor meer info: www.yoga-en-mind.nl
blogfoto-3

Yoga zonder mij — Yoga en Mindfulness 3

Balans

Waar zou ik zijn zonder yoga ? Ik begon er ooit mee omdat ik niet meer kon staan vanwege pijn in mijn been. De pijn verdween er door. Een paar jaar later kreeg ik rugklachten. Ik heb maanden op bed gelegen totdat ik diep van binnen voelde dat yogabeoefening me zou helpen. Zo gevoeld, zo gedaan. Yoga helpt mij nog dagelijks spanning te ontladen en brengt mij ontspanning en balans.

Is er meer tussen hemel en aarde ?

Evengoed ben ik mezelf voorbij gerend in de beoefening van yoga. Ik heb ernstige blessures opgelopen. Dat was schrikken. Het werd mij duidelijk dat ik de manier waarop ik voor mijzelf zorgde moest herzien. Met name hoe ik omging met wat er zich tussen mijn oren en ín mijn hart afspeelde. Ik wilde leren op een vruchtbare manier met mijn gedachten en gevoelens om te gaan. Ik verkeerde echter in dubio. Yoga zou toch alles in zich moeten hebben om heel te worden?

Opmerkzaamheid

Het was de Mindfulness die het tij keerde en mij bewust maakte van mijn denkprocessen. Aansluitend daarop bracht de opleiding Mindful Coaching in de persoon van Dorle Lommatzsch mij zowaar een heel palet aan ‘tools’ om met mijn gedachten en gevoelens om te gaan. Zo leerde ik van haar:

  • mijn gedachten en gevoelens op te merken
  • ze met nieuwsgierigheid en respect tegemoet te treden
  • het verband te zien tussen mijn gedachten, emoties en fysieke sensaties
  • de verschillende sensaties diepgaand te onderzoeken
  • zelf negativiteit en verwarring te helen

Deze vaardigheden maakten een groot verschil voor mij. Ik hoef niet meer naar anderen te wijzen of me eraan vast te klampen, ook al is die reflex er soms nog. Ik kan nu mijn innerlijke knoop herkennen en zelf uit elkaar halen. Een en ander werkt door in al mijn relaties. Mijn meest intieme relatie komt hierin met mij overeen, wat veel voor mij betekent.

Wat is jouw forte ?

Kun jij alles vinden in de yoga wat je nodig hebt ? Wat is de hobbel die jij tegenkomt ? Wat zou jij kunnen gebruiken ?

Deze blog is onderdeel van een reeks blogs, voorlopers op de workshop Mindfulness & Yoga van 10 februari 2019. Ik verzorg deze samen met Dorle Lommatzsch, zeer begiftigd en insiprerend Mindfulnesstrainer. Nieuwsgierig geworden ? Meld je aan via het contactformulier.

 

In mijn yogalessen is veel aandacht voor mindful bewegen. Ik verzorg individuele coaching op basis van Mindfulness. Locaties: Regio Tilburg. Zie voor meer info: www.yoga-en-mind.nl

blogfoto-2

YOGA Leraar & lering — Yoga en Mindfulness 2

Arrogantie

Toen ik 30 was liep ik lichamelijk vast. Via een kennis kwam ik terecht bij een oude gym-leraar van mij die een eigen sportieve vorm van yoga had ontwikkeld. Bij hem maakte ik een hele ontwikkeling door en werd fitter dan ooit tevoren. Ik ging zelf lesgeven in deze vorm van yoga. Met mijn fitheid en enthousiasme stak ik veel mensen aan, maar mensen die niet goed mee kwamen, daar wist ik geen raad mee. Eigenlijk zette mij dat een beetje klem. Ik was kritisch op mezelf en op hen en bij gebrek aan beter probeerde ik ze te stimuleren tot meer inspanning. Achteraf gezien legde ik de lat hoog. Nu schaam ik mijzelf hiervoor.

Wat is wezenlijk ?

Waar kwam deze houding van mij vandaan? Met welke intentie geven wij yogadocenten les? Wat heeft de cursist nodig? Iedere deelnemer is anders, dat was zo tijdens mijn opleiding en zo is het nu in mijn lessen. Hoe kunnen wij zoveel mogelijk mensen tevreden stellen?

Zelfonderzoek

De intentie waarmee ik voor de groep sta komt voort uit een innerlijke houding. Ik moest zelf onder de loep en de loep voor mij was de mindfulness zoals die werd beoefend in de opleiding Mindful coaching van de academie van open bewustzijn. Met name in de persoon van hoofddocent Dorle Lommatzsch. Voor jou lezer kan het gerust iets geheel anders zijn.

Geschenken uit de hemel

De opleiding of beter gezegd Dorle

  • nodigde mij uit tot zelfonderzoek
  • had aandacht voor de kwaliteit van mijn zijn
  • hechte betekenis aan wat er in mij leefde, niet aan wat het zou moeten zijn
  • maakte mij bewust van de onderlinge relatie tussen lichaam, gemoed en geest
  • deed mij ervaren hoe een veilige verbinding de voorwaarde is voor groei
  • voelde veilig zodat ik mijn hart durfde te luchten
  • leerde mij hoe juiste aandacht verwarring, kritiek en boosheid oploste

Individualiteit

Al met al leerde ik mezelf waarderen en de juiste aandacht te geven, inclusief mijn negatieve kanten. Mijn innerlijke houding is daardoor veranderd en nu sta ik anders in mijn les. Het accent ligt niet op de fysieke actie maar op het bewustzijn van wat er is. Telkens opnieuw vraag ik hardop: ‘wat ervaar je in je lichaam, hoe voel je je daarbij en welke gedachten spelen er ? En mag dat er allemaal zijn ?’ Zo wordt elke deelnemer uitgenodigd hier en nu te zijn, bij zichzelf te blijven en zo zijn of haar eigen oefenvorm te realiseren.

Wat kun jij doen om elke leerling zijn of haar manier van yogabeoefening te laten vinden?

Deze blog is onderdeel van een reeks blogs, voorlopers op de workshop Mindfulness & Yoga van 10 februari 2019. Ik verzorg deze samen met Dorle Lommatzsch, zeer begiftigd en insiprerend Mindfulnesstrainer. Nieuwsgierig geworden ? Meld je aan via het contactformulier.

 

In mijn yogalessen is veel aandacht voor mindful bewegen. Ik verzorg individuele coaching op basis van Mindfulness. Locaties: Regio Tilburg. Zie voor meer info: www.yoga-en-mind.nl

blogfoto

YOGA PLUG IN — Mindfulness & Yoga 1

Ken jij dat, dat je soms geen antwoord hebt op vragen of yoga-gerelateerde problemen van je cursisten? Ik in ieder geval wel. Vaak genoeg heb ik met mijn mond vol tanden gestaan of gaf ik een antwoord alsof ik alles wist en het overkomt mij nog wel eens. Ik heb zelfs bij de beoefening van yoga mijn beide menisci gescheurd. Allemaal behoorlijk confronterend.

Hoe het ook zij, via mijn yoga kwam niet uit mijn pijnlijke situaties. Waarom moest dit allemaal mij, de yogaleraar, overkomen? Is dit echt iets van mij, vraag ik mij nu af, of ligt het breder? Kan elke yogadocent helemaal uit de voeten met zijn of haar yoga-opleiding?

Wie zoekt zal vinden

Uiteindelijk attendeerde een bevriend psycholoog mij op het verschil tussen de concentratiemeditatie van de yoga en de inzichtmeditatie zoals die bij mindfulness wordt beoefend. Ik heb mij meteen ingeschreven voor de zogenaamde 8-weekse training. Er ging een wereld in mij open. Verdieping vond ik vervolgens in de opleiding Mindful Coaching van de Academie van Open Bewustzijn waarin mindfulness wordt toegepast op relaties in de brede zin van het woord. Mindfulness maakte me duidelijk wat ik zocht door wat het mij bracht:

Geluk op mijn pad

  • de kracht van liefdevolle en oordeelloze aandacht
  • een toegankelijke manier van mediteren
  • ruimte en respect voor mijn gevoelens, of ze nu mooi of lelijk zijn
  • nieuwsgierigheid ten aanzien van innerlijk leven
  • het inzicht dat actie en prestatie mij hielp om negatieve gevoelens niet toe te laten
  • negatieve gedachten niet wegdrukken maar welkom heten en integreren
  • bij mezelf blijven en tegelijk goed kunnen communiceren
  • het belang van verbinding om individueel te helen

Wat leeft er in jou en wat heb jij nodig ?

Mindfulness heeft mij veel gebracht, de principes hebben hun plek gevonden in mijn leven en in mijn yogales. Ook de yoga-opleiding heeft mij veel gebracht, maar daar kwam ik uiteindelijk niet helemaal mee uit. Als je je in mijn verhaal herkent, dan hoop ik dat je er iets aan hebt om je eigen weg te vinden. Misschien helpt het je af te vragen: ‘wat leeft er in mij en wat heb ik nodig?’

Deze blog is onderdeel van een reeks blogs, voorlopers op de workshop Mindfulness & Yoga van 10 februari 2019. Ik verzorg deze samen met Dorle Lommatzsch, zeer begiftigd Mindfulnesstrainer. Ben je nieuwsgierig of wil je je aanmelden, gebruik het contactformulier hieronder.

 

In mijn yogalessen is veel aandacht voor mindful bewegen. Ik verzorg individuele coaching op basis van Mindfulness. Locaties: Regio Tilburg. Zie voor meer info: www.yoga-en-mind.nl

familie-2

Waarom mindful yoga ?

Mindful yoga biedt een manier om onszelf te bevrijden van spanningen in ons lichaam, in ons gemoed en in ons denken. Deze spanningen komen voort uit gewoonten die we ons op jonge leeftijd hebben eigen gemaakt. Deze gewoonten vallen ons echter niet op maar druisen bovendien tegen ons welzijn in. Deze ‘negatieve‘ gewoonten zijn ontstaan in een periode dat de omstandigheden niet voorzagen in wat we werkelijk nodig hadden. We leerden roeien met de riemen die we hadden, maar helaas ten koste van onze eigen ontwikkeling, iets wat doorwerkt in ons lichaam, in ons gemoed en in onze denkwereld.

We kunnen de gewoonten waar we last van hebben niet wegsnijden. Het is hetzelfde als het leren fietsen; ook dat is een ‘gewoonte’ die we niet kunnen uitschakelen. Het zijn namelijk programma’s geschreven in ons brein. Programma’s zijn er vooral op gericht om zo vlotjes mogelijk om te kunnen gaan met omstandigheden die zich herhalen, zodat we daar niet telkens over na hoeven te denken. We kunnen onze gewoonten wél aanpassen. Simpelweg door onze gewoonten bewust op te merken, ze met aandacht en respect tegemoet treden, ze te onderzoeken en onszelf en niet mee te vereenzelvigen. Dit is nu precies wat we in de mindful yoga doen.

Mindful yoga is niets anders dan jouw individuele onderzoek van je lichaam, van je gemoed en van je gedachten of overtuigingen. Het lichaam biedt een uitstekend middel om daarmee in contact te komen. Immers ook ons lichaam is in haar ontwikkeling geremd en daar kunnen we de in-spanningen indertijd nodig om met de omstandigheden om te gaan terugvinden. In de vorm van gespannen spieren, stijfheid, oppervlakkige ademhaling enzovoort. Door deze begrenzingen op te zoeken via de lichamelijke oefeningen komen ook in contact met de bijbehorende emoties en gedachten.

De lichamelijke begrenzingen hoeven niet veranderd te worden maar deze veranderen vanzelf wanneer we met onze bewuste aandacht aanwezig blijven bij wat we aan lichamelijke sensaties, emoties en gedachten waarnemen. Juist dan veranderen we onze gewoonten, wanneer we een en ander welkom kunnen heten, wanneer we onszelf niet veroordelen en wanneer we onszelf niet laten leiden door al het ongemak dat we tegenkomen. De bewuste, open en respectvolle aandacht voor alles wat er is verandert het patroon van onze gewoonten. Het spreekt voor zich dat we ons hierin moeten oefenen, zodat we kunnen leren onze grenzen te herkennen en de mate waarin we buiten onze comfortzone treden leren doseren.

massage-6

Voelen – mindful yoga

Mindful yoga is een uitnodiging om te voelen; om je lichaam te voelen en de stemmingen en emoties die zich in het lichaam openbaren. Mindful yoga nodigt je ook uit om wat je voelt welkom te heten en niet te ontwijken of weg te werken. Achter ontwijken of wegwerken schuilt een reden: een gedachte, of een innerlijke stem met een bepaalde lading of emotie. Mindful yoga nodigt je uit deze op te merken en ook welkom te heten. Zo is mindful yoga een manier om je bewust te worden van je lichaam, je emoties en je geest. Bewust worden kan worden omschreven als iets opmerken en erkennen, we staan erbij en kijken ernaar. We overzien het, ons bewustzijn, onze aandacht neemt iets waar. Mindful yoga nodigt je uit om je aandacht te richten en te versterken. Aandacht is een onbegrensde ruimte van bewustzijn, waarbinnen we vrij dingen kunnen onderzoeken. Vanuit deze vrije aandacht hoeven we ons niet meer te laten leiden door gedachten, emoties en lichamelijke sensaties, niet als ze prettig zijn en niet als ze onprettig zijn en ook niet als ze ons niet boeien.

LAUWERKRANS

Het ware zelf

Het ware zelf is een uitdrukking. Maar wat verstaan we er onder ? Zowel de yoga als het boeddhisme hebben hier een interessant beeld van dat sterk overeen komt. Kort door de bocht komt het er op neer dat het ware zelf is wat we zijn. Maar wat is dan dat wat we zijn ? Laten we de bocht wat ruimer nemen. Als we iemand vragen wie of wat zij is, zal zij hoogstwaarschijnlijk haar voor – en achternaam geven, haar leeftijd en haar dagbesteding: beroep of moederschap. Toch zijn dit allemaal zaken die voor haar geen rol speelden toen ze klein was. Naam, leeftijd en dagbesteding zijn zaken die betekenis hebben voor onze identiteit in de maatschappij, in de wereld. Maar kunnen we een vaste waarde vinden voor ons ware zelf, ongeacht maatschappij of leeftijd ?

Laat ik proberen dit te benaderen middels een vergelijking. Neem bijvoorbeeld een auto. De gemiddelde auto ontleent zijn betekenis niet aan de bestuurder, noch aan de plaatsen waar hij deze gebracht heeft. De auto heeft betekenis omdat hij de mens kan vervoeren. Dat zouden we het ware zelf van de auto kunnen noemen. En als we wat preciezer kijken kunnen we wezenlijke onderdelen van dit transportmiddel benoemen: wielen, motor, stuurinrichting, brandstof, chassis enzovoort.  Het ware zelf van een auto is dus wat deze is. Dus niet wat hij gedaan heeft of nog gaat doen. Zijn betekenis is impliciet, d.w.z. deze ligt opgesloten in wat de auto is en wat hij daardoor kan. Geen enkel wezenlijk onderdeel kan daar buiten worden gelaten. Als we dat wel doen kan de auto niet meer doen wat hem tot auto maakt. Denk aan een oude schoolbus die als hut wordt gebruikt.

Als we dit doortrekken naar het ware zelf van de mens, dan zijn het niet onze prestaties die ons definiëren, maar dat wat we zijn. Dat wat aan ons impliciet is, wat dus in ons opgevouwen ligt. Onze vermogens die verbonden zijn met onze verschillende ‘levensdelen’, zoals daar zijn ons lichaam, onze zintuigen, het denken maar ook gevoelens, emoties, inzicht, compassie enzovoort, bovendien hebben we ook talenten. De opsomming kan preciezer en uitgebreider, maar dat is dus wat we zijn, dat is ons ware zelf. Als we dan weer teruggaan naar de vergelijking met de auto, dan is dat wat bij ons onderhoud verdient.  Een onderhoud dat bij ons in tegenstelling tot een auto tot een verdere ontwikkeling van de diverse levensdelen leidt. Net zoals bij de auto is het onderhoud onze verantwoordelijkheid. Als ons lichaam, onze gedachten, emoties of talenten aandacht nodig hebben die wij vervolgens verwaarlozen, dan gaat dat ten koste van ons ware zelf en zal het ware zelf tegen gaan sputteren, zoals een auto waarvan bijvoorbeeld de brandstof opraakt.

HERSENDELEN prefr

Denken, ervaringen en patronen

Als we onze evolutie onderzoeken zien we dat de hersenen zich hebben ontwikkeld. Tegelijk met deze ontwikkeling is ook het bewustzijn veranderd. Wij verschillen met de dieren daarin dat wij beschikken over het zogenaamde onderscheidende vermogen. Dit vermogen laat zich enigzins uitleggen met de volgende vergelijking: Een dier reageert op een impuls van binnen of van buiten; een mens doet dat ook maar heeft tevens het vermogen deze impuls op te merken, evenals zijn of haar reactie daarop. Een mens heeft een beleving bij een beleving. Als we een paar jaar oud zijn vertalen we deze belevingen naar woorden, gedachten en verhalen.

De mens is in staat om alle delen van die omgeving (maar ook van zijn innerlijk) op te merken. De mens ontwikkelt en gebruikt taal en schrift en is in staat alle vormen te benoemen. De mens merkt ook zichzelf op en benoemt zichzelf ‘ik’, en om de ene ik van de andere te onderscheiden, gebruikt hij eigennamen. Het is in de mens dat het hele universum bewust wordt (De yoga noemt het universum de wereld van vorm en naam).

 

Het brein

We nemen waar via de zintuigen en naarmate we ouder worden kunnen we ook dingen waarnemen door het abstracte denken. Alles wat we opmerken merken we op in het brein. Alle dingen die we ervaren en leren belanden daarin. Het brein is de plek waar alle kennis huist, zowel juiste kennis als onjuiste kennis en het is ook de plek waar we dingen herinneren en waar we kunnen fantaseren. Het brein kan zijn eigen gang gaan, vergelijk het met een wilde aap. Tijdens meditaties kunnen we merken hoe onze gedachten alle kanten op gaan. Persoonlijk vergelijk ik het brein graag met een carrousel. Het brein is, net zoals een machine, voortdurend actief aan het ronddraaien en ondertussen krijgen we allerlei beelden en gedachten binnen. Het is een soort automaat, een levend archief met een eigen wil. Het brein ondersteunt ons overlevingsinstinct. Het brein is als een verwachtingsmachine die op basis van onze ervaringen vooruit kijkt en letterlijk voorzichtig is. Misschien wordt het nu duidelijker waarom we vaak automatisch dezelfde handelingen onbewust kunnen verrichten zoals bijvoorbeeld fietsen en waarom we vaak automatisch en onbewust vast kunnen lopen in bepaalde situaties.

 

Persoonlijk

Als we heel klein zijn, komt de wereld bij ons binnen als één groot geheel, als één stralend wonder, zonder de onderverdeling in vorm en namen, zonder enige andere betekenis (gedachte of oordeel) dan de ervaring zelf. Van kinds af aan doen we ervaringen op en leren we gaandeweg alles opmerken, herkennen en te benoemen en ook nog in verband te plaatsen. We leren ons te gedragen binnen de verschillende sociale verbanden van gezin, straat, school, stad, land en aardbol. Zo bouwen we beelden op van de werkelijkheid: een wereldbeeld, een mensbeeld en een ik-beeld. Dit alles bevindt zich in het brein. Met name in ons gezin ontwikkelen we een bepaalde manier van sociale omgang. Dit wordt een patroon waarin we ons ‘thuis’ voelen en waarmee we onszelf identificeren. Maar elke vorm heeft een voor en een achterkant, dus ook een gezin heeft prettige kanten en onprettige kanten. Als kind zijn we daaraan overgeleverd. We zijn afhankelijk van onze opvoeders. De onprettige aspecten van onze opvoeding kunnen we niet veranderen. We kunnen enkel ons gedrag zo aanpassen dat we binnen de gegeven mogelijkheden optimaal kunnen functioneren. De onprettige ervaringen, onze reacties in aanpassing daarop, onze teleurstellingen en gekwetstheden, alle bevinden zich in het brein, maar daarnaast ook als herinneringen in onze cellen en in onze lichaamsspanning. Het brein, met al haar inhouden en fantasie maakt er een verhaal van. Dezelfde jarenlange manier van omgang binnen een gezin wordt zo tot een automatisch patroon in het brein, dat vergezeld gaat van bepaalde gedachten. Op latere leeftijd herhalen wij deze patronen, terwijl onze situatie allang is veranderd. Zelfs als we niets doen en alleen zijn zal de mind, gezien zijn kermisachtige aard, het verleden steeds rondstrooien, recht in de ogen van onze aandacht. Bovendien zal het brein op die situaties, die ons herinneren aan het verleden, reageren met de bekende automatische patronen.

 

Ons ware zelf

Een en ander zal ons niet onbekend voorkomen. We zijn ons er min of meer van bewust als we geraakt worden en in een automatisch gedrag terecht komen. We merken het dus wel op. Dat opmerkend of onderscheidend vermogen staat eigenlijk los van de inhoud van ons brein. Het onderscheidend vermogen is hier en nu altijd aanwezig, en het is dan ook daar waar we vanuit een vrije positie de inhouden van ons brein kunnen opmerken en op een vruchtbare manier tegemoet kunnen treden. De mindfulness spreekt hier van het panoramisch bewustzijn, dat zetelt in het voorhoofd.

 

Subtiel en grofstoffelijk

De yogafilosofie ziet het lichaam en dus ook het brein als een grofstoffelijke uitdrukking van een niet stoffelijke lichaam – denk aan geest en ziel. Volgens de yoga denken we niet in ons brein maar is het brein de fysieke poort waarlangs ons bewustzijn zich manifesteert. Het brein vormt zich aan de hand van onze ervaringen en zo krijgt de ‘poort’ een zekere vorm. Als we niets doen blijft die bepaalde vorm ons met herhalingen bedienen. Als we nieuwe ervaringen opdoen worden de oude overschreven. Dit vermogen van het brein om nieuwe dingen te leren heet neuroplasticiteit. Willen we onze subtiele geest de juiste kant opsturen dan kan de kennis van de stoffelijke wetmatigheid ons daarbij helpen.